De technische ruimte wordt een bouwsteen - FHI, Federatie van technologiebranches

Branche

Defensie wil zijn vastgoed veel sneller moderniseren. Het Rijksvastgoedbedrijf kiest daarom voor standaardisatie en industrieel bouwen. Zelfs de technische ruimte wordt een herhaalbare bouwsteen. Voor gebouwautomatisering roept dat een interessante vraag op: wat moet eigenlijk worden gestandaardiseerd om zo’n bouwsteen keer op keer te kunnen gebruiken?

De schaal is fors. Het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) werkt aan de modernisering van ongeveer 11.000 Defensiegebouwen op meer dan 300 locaties. Om voldoende tempo te maken, moet de productie van nieuwbouw en renovatie worden verviervoudigd. Het RVB kiest daarom samen met Defensie voor standaardisatie en industrieel bouwen.[1]

Het uitgangspunt is eenvoudig: niet ieder gebouw opnieuw ontwerpen. Gebouwen worden samengesteld uit terugkerende elementen die industrieel kunnen worden geproduceerd. Het RVB noemt daarbij niet alleen kantoorwerkplekken, maar expliciet de technische ruimte als bouwsteen. Een technische ruimte in een kantoor moet volgens het RVB aan dezelfde eisen kunnen voldoen als een technische ruimte in een werkplaats.[2]

Dat lijkt misschien vooral een verandering in de manier waarop gebouwen worden gemaakt. Voor gebouwautomatisering gaat de ontwikkeling verder.

Niet telkens opnieuw beginnen

De eerste grote stap is al gezet met gestandaardiseerde legeringsgebouwen. Daarbij wordt het ontwerp eenmaal ontwikkeld en vervolgens meervoudig toegepast. Defensie omschrijft het als bouwen ‘aan en van de lopende band’. Verschillende leveranciers kunnen daarbij hun eigen bouwsysteem gebruiken.[3]

Op Vliegbasis Volkel komen bijvoorbeeld nieuwe standaardlegeringsgebouwen met in totaal honderd eenpersoonskamers. Onderdelen worden in een fabriek gemaakt en vervolgens op de vliegbasis geassembleerd. Tegelijk zijn aanbestedingstrajecten gestart voor onder andere standaard lesvoorzieningen, kantoren, eenheidsgebouwen, werkplaatsen en magazijnen.[4]

Ook in Leeuwarden is de aanpak zichtbaar. Plegt-Vos bouwt binnen een vijfjarige overeenkomst op meerdere locaties legeringsgebouwen met in totaal circa duizend bedden. Het bedrijf produceert elementen in zijn Slimme Huizenfabriek en werkt met verschillende configuraties per locatie.[5]

Wanneer is een technische ruimte standaard?

Voor de gebouwautomatisering begint hier een volgende vraag. Een technische ruimte bestaat immers niet alleen uit leidingen, pompen en installaties. De apparatuur moet ook worden geregeld, bewaakt en gekoppeld aan andere systemen.

Als dezelfde technische bouwsteen in verschillende gebouwen terugkomt, moet daarom worden bepaald wat telkens hetzelfde blijft en waar ruimte nodig is voor configuratie. Denk bijvoorbeeld aan regeltechnische functies, sensoren, datapunten, alarmen en interfaces met andere systemen.

Daarmee zijn prefab en standaardisatie niet automatisch hetzelfde. Een volledig vooraf gebouwde technische ruimte kan nog steeds projectspecifiek zijn. Andersom hoeft standaardisatie niet te betekenen dat ieder gebouw technisch identiek wordt.

Voor leveranciers en systeemintegratoren zit de opgave juist in die scheidslijn: welke functies en interfaces leg je vast en welke onderdelen moeten aanpasbaar blijven aan gebouw, locatie en gebruik?

Bouwen én beheren

Die standaardisatie is niet uitsluitend bedoeld om sneller te bouwen. Het RVB stelt expliciet dat het werken met dezelfde bouwstenen gebouwen slimmer moet laten ontwerpen, bouwen en beheren.[6]

Juist dat laatste is voor gebouwautomatisering interessant. Wanneer technische functies en gegevens op verschillende locaties volgens dezelfde uitgangspunten worden ingericht, ontstaat in principe meer herhaalbaarheid in beheer en onderhoud. Het vraagt wel om afspraken die langer meegaan dan één bouwproject.

Dat wordt extra relevant omdat verschillende fabrikanten en bouwsystemen naast elkaar kunnen bestaan. Het doel hoeft dan niet te zijn dat iedere leverancier exact dezelfde technische oplossing toepast. Voor de markt wordt vooral interessant welke prestaties en interfaces het RVB uiteindelijk wil standaardiseren.

Markt denkt mee over de standaard

Hoe die standaarden precies vorm krijgen, staat niet volledig vast. Het RVB betrekt marktpartijen daarom al vóór aanbestedingen via zogenoemde markttafels. Daarbij komen onderwerpen als standaardisatie, industrialisering, energie en innovatieve bouwmethoden aan bod. Marktfeedback leidde bij eerdere uitvragen voor de legeringsgebouwen zelfs tot aanpassing van eisen die volgens bedrijven te gedetailleerd waren.[7]

Tijdens de Markttafel Standaarden van augustus 2026 stonden onder meer de inkoop- en contractstrategie, prijsvorming en de aansluiting tussen aanbestedingen en industriële bouwsystemen centraal. Het RVB bereidt raamovereenkomsten voor gestandaardiseerde kantoor- en lesgebouwen, eenheidsgebouwen, magazijnen en werkplaatsen voor.[8]

Daar ligt ook een kans voor bedrijven in gebouwtechnologie. Want zodra een technische ruimte niet langer voor ieder project opnieuw wordt ontworpen, verschuift een deel van het technische denkwerk naar voren.

De technische ruimte wordt daarmee niet alleen een ruimte vol installaties. Ze wordt een product dat vaker moet kunnen worden toegepast, aangesloten en beheerd.

En daarmee wordt standaardisatie van staal, leidingen en apparatuur pas het begin.