Diervrije doorbraak in de organoïdenkweek

Dinsdag 19 mei 2026 opent Joost Wijnakker de eerste editie van FHI Life Sciences Live, in het Plus Ultra-gebouw op de Utrecht Science Park Campus. Dit nieuwe ochtendevent is speciaal ontwikkeld voor iedereen die werkzaam is in life science onderzoek en laboratoriumtoepassingen.

Joost Wijnakker promoveerde op 24 november 2025 aan de Universiteit Utrecht met een proefschrift waarin hij een belangrijke stap zet richting volledig diervrije en gedefinieerde organoïdenkweek. In zijn onderzoek, uitgevoerd binnen de Clevers‑groep onder begeleiding van Hans Clevers en Patricia Dankers, richtte hij zich op het doorbreken van een hardnekkige afhankelijkheid in het organoïdenveld: het gebruik van Matrigel, een dierlijk product afkomstig uit muizentumoren. Hoewel Matrigel jarenlang onmisbaar was voor het kweken van organoïden, kent het grote nadelen, zoals batchvariatie, hoge kosten en ongeschiktheid voor klinische toepassingen.

Integrines sleutel tot groei

Organoïden, mini‑organen gekweekt uit menselijke stamcellen, zijn van grote waarde voor fundamenteel onderzoek, ziekte­modellen en medicijnontwikkeling. Om deze technologie toekomstbestendig te maken, is een diervrij alternatief noodzakelijk. Joost begon daarom bij de basis: begrijpen welke signalen stamcellen nodig hebben om te groeien en zich te organiseren. Daarbij bleek de rol van integrines cruciaal. Integrines zijn receptoren waarmee cellen hun omgeving waarnemen en erop reageren. Door samen te werken met experts kon hij aantonen dat met name integrine β1 essentieel is voor de groei, oriëntatie en overleving van organoïden.

Een onverwachte bondgenoot: bacteriën

Dit inzicht leidde tot een onverwachte doorbraak. Joost ontdekte dat een klein fragment van het bacteriële eiwit Invasin meerdere integrine β1‑receptoren tegelijk kan activeren. In tegenstelling tot natuurlijke matrixeiwitten, die meestal slechts één receptor aanspreken, werkt Invasin als een krachtige ‘superagonist’ die verschillende signalen combineert. In 2024 liet hij al zien dat dit eiwit organoïden in een 2D‑omgeving kan laten groeien op platte oppervlakken, zonder gebruik van dierlijk materiaal.

Betrouwbaar en toekomstbestendig

Vervolgens zette hij de stap naar 3D‑kweek door Invasin te combineren met een volledig synthetische gel (PIC‑gel). Dit maakte het mogelijk om organoïden driedimensionaal te laten groeien, vergelijkbaar met kweek in Matrigel, maar dan volledig diervrij en beter controleerbaar. In dit systeem bleken organoïden goed te groeien, hun structuur te behouden en langdurig te kunnen worden onderhouden. Daarmee ontstond een volledig synthetisch en reproduceerbaar alternatief voor bestaande dierlijke matrices.

Met zijn promotieonderzoek heeft Joost daarmee een duidelijke stap gezet richting een diervrij perspectief voor organoïdenkweek. De technologie is volgens hem klaar om breder getest en toegepast te worden. Wat begon als fundamenteel onderzoek naar cel‑matrixinteracties, kan zo uitgroeien tot een nieuwe standaard in het veld.

Op dinsdag 19 mei 2026 start je je dag samen met andere life science professionals tijdens de eerste editie van FHI Life Science Live. Bekijk het programma en meld je aan op de website.