Kunstmatige intelligentie verandert de manier waarop artsen complexe medische beslissingen nemen. Capricorn, een AI-tool ontwikkeld door Google in samenwerking met het Prinses Máxima Centrum, doorzoekt in enkele minuten miljoenen wetenschappelijke publicaties en koppelt die aan geanonimiseerde patiëntdata. Zo krijgen kinderoncologen sneller en nauwkeuriger inzicht in de mogelijke behandelopties.
Wat als kunstmatige intelligentie artsen kan helpen betere behandelopties te vinden voor kinderen bij wie standaardtherapie niet aanslaat? Die vraag ligt aan de basis van Capricorn, een AI-tool die oncologen helpt relevante literatuur over mogelijke behandelingen in kaart te brengen. Initiatiefnemer is dr. Uri Ilan, niet-praktiserend kinderoncoloog en arts-onderzoeker bij het Prinses Máxima Centrum. Daarnaast werkt hij bij Google Research en is hij een van de drijvende krachten achter digitale innovaties in het Prinses Máxima Centrum. Zijn belangstelling voor AI komt rechtstreeks voort uit de klinische praktijk. “Het menselijk lichaam is simpelweg te complex om volledig door mensen te worden begrepen”, zegt Ilan. “Daar kan AI een verschil maken.”
Capricorn
Capricorn helpt artsen bij complexe patiëntcasussen, met name wanneer standaardbehandelingen geen uitkomst bieden. De AI-tool doorzoekt in enkele minuten tientallen miljoenen wetenschappelijke publicaties in PubMed en koppelt die aan geanonimiseerde patiëntgegevens, zoals genetische kenmerken en eerdere behandelreacties. “Je wilt weten of er ooit een patiënt is geweest die lijkt op die van jou, welke behandeling is gekozen en of die heeft gewerkt.” Op basis daarvan brengt Capricorn vergelijkbare casussen snel en systematisch in kaart en helpt de arts op die manier keuzes te maken over de behandeling.
Capricorn is bewust ontworpen als een transparant hulpmiddel: artsen kunnen precies zien waarom bepaalde publicaties worden geselecteerd. De tool werkt met een puntensysteem waarin studies worden gewogen op basis van onder meer klinisch bewijs, relevantie voor het ziektebeeld en toepasbaarheid bij kinderen. “Een behandeling die in een klinische studie is getest, krijgt meer gewicht dan een experiment in het lab”, legt Ilan uit. Privacy is daarbij een randvoorwaarde: patiëntinformatie worden automatisch geanonimiseerd voordat de gegevens worden ingevoerd.
Waar een uitgebreid literatuuronderzoek artsen al snel één tot drie dagen kost, levert Capricorn binnen enkele minuten een overzicht op. De voordelen gaan verder dan tijdwinst, benadrukt Ilan. “Als je zelf zoekt, kijk je vooral naar wat je al kent”, zegt hij. “Maar veel genetische afwijkingen blijven liggen, simpelweg omdat je er geen tijd voor hebt.” Capricorn kan al die informatie tegelijk verwerken en ook minder bekende mutaties meenemen. In de praktijk betekent dit, dat artsen met een vollediger en actueler overzicht aan tafel zitten bij multidisciplinair overleg.
Kennis delen
Voor Ilan zit de kracht van Capricorn niet alleen in de technologie, maar vooral in wat die mogelijk maakt voor artsen buiten gespecialiseerde centra. “AI stelt ons in staat om onze expertise met elkaar te delen”, zegt hij. “De kennis die iemand in jaren heeft opgebouwd, kan nu in seconden beschikbaar zijn voor iedere arts. Zeker voor ziekenhuizen met minder middelen kan dat het verschil maken.” Capricorn is dan ook niet ontwikkeld voor het Prinses Máxima Centrum zelf, maar juist om specialistische kennis breder toegankelijk te maken. “Wij hebben de verantwoordelijkheid om die technologie te delen.”
Van ondersteunen naar beslissen
Volgens Ilan staan we pas aan het begin van wat AI in de zorg kan betekenen. De grootste winst zit voorlopig in het samenbrengen van enorme hoeveelheden data tot iets waar artsen daadwerkelijk mee kunnen werken. “Biologie is te complex om in losse stukjes te begrijpen”, zegt hij. “AI kan die complexiteit vertalen naar concrete, bruikbare informatie.” In deze fase blijft de arts eindverantwoordelijk: AI doet aanbevelingen, mensen maken de afweging. “Die samenwerking helpt de kwaliteit van medische besluitvorming zichtbaar te verbeteren.”
Toch verwacht hij dat die rolverdeling niet blijvend is. “AI maakt statistisch gezien betere keuzes dan mensen. Artsen brengen vaak hun eigen ervaringen en vooroordelen mee, en dat kan een beslissing beïnvloeden. AI kijkt puur naar de data en kan daardoor systematisch beter keuzes maken.” Hij erkent dat dit weerstand oproept: “Vergelijk het met zelfrijdende auto’s: statistisch gezien veroorzaken ze veel minder ongelukken. Maar als het toch misgaat, vinden mensen dat moeilijker te accepteren dan wanneer een mens een fout maakt. Toch is dit de richting waarin we ons bewegen. Het gaat er niet om óf AI beslissingen gaat nemen, maar wanneer.”
Cultuur
Voor Ilan is het omarmen van AI vooral een kwestie van cultuur en bewust omgaan met risico’s. Bij het Prinses Máxima Centrum stimuleert hij een mindset waarin innovatie en technologie worden gezien als welkome hulpmiddelen, niet als bedreiging. “Als een arts een patiënt behandelt, brengt deze altijd de risico’s in kaart: wat kan er gebeuren, wat zijn de bijwerkingen, wat kun je verwachten? Zo moeten we ook met AI werken: gebruik het, maar de risico’s moeten duidelijk zijn en begrepen worden”, zegt hij. Volgens Ilan gaat het er uiteindelijk om dat artsen leren samenwerken met AI en de mogelijkheden ervan benutten: “We moeten leren werken met AI, niet weglopen omdat het ons misschien gaat vervangen.”
Wil je meer weten? Dr. Uri Ilan spreekt tijdens het Medische Technologie event op 28 januari over de ontwikkeling van Capricorn en de rol van kunstmatige intelligentie in de zorg.
English (UK)