“U bent de eerstvolgende in 2036”

“De snel groeiende vraag naar rekenkracht vanuit datacentra en computerruimtes zet het elektriciteitsnet onder druk, maar diezelfde digitale infrastructuur is ook onderdeel van de oplossing.” Dat zegt Bart van der Laan, programmamanager bij netwerkbedrijf Alliander. Hij deelt zijn visie op flexibel energiegebruik tijdens het IT Infra event op 25 november in ‘s-Hertogenbosch.

“Bedrijven schrikken vaak als ze te horen krijgen dat er een wachtrij is voor een nieuwe stroomaansluiting,” legt Van der Laan uit. “Ze krijgen bericht: ‘U staat op de wachtlijst tot 2036 als u vast vermogen wilt’. En dan slaat de paniek toe. Mijn advies is om je niet te laten ontmoedigen door slecht nieuws. Vaak blijkt dat er binnen de bestaande capaciteit wel degelijk mogelijkheden zijn.”

De eerste stap is om te onderzoeken welke processen flexibel kunnen worden ingericht. Van der Laan: “Denk aan het uitstellen van updates of het uitvoeren van rekenprocessen op momenten waarop meer ruimte beschikbaar is op het net.”  Ook fysieke aanpassingen bieden soms uitkomst, zoals de aanschaf van zuinigere servers of het bijplaatsen van batterijen of aggregaten. “Veel bedrijven gebruiken die alleen als noodvoorziening, terwijl er meer toepassingen mogelijk zijn.”

Slimme inzet van noodvoorzieningen

Van der Laan noemt een groot datacenter in Amsterdam dat flexibel energiegebruik succesvol heeft toegepast. “De wens was om tijdens piekmomenten tijdelijk minder elektriciteit van het openbare net af te nemen en meer gebruik te maken van de eigen energievoorziening. Dat is gelukt, met hulp van netinformatie van Liander. Dat we samen met deze klant werken aan oplossingen die werken voor hen én voor het net, daar ben ik trots op.”

De energiespecialist maakt wel een kanttekening: “Er zit veel potentie in de inzet van noodstroomvoorzieningen, maar die mogen nu maar 500 uur per jaar draaien. In de meeste gevallen is dit met HVO. En dus vervuilend. We moeten samen met datacenters en de overheid kijken naar nieuwe spelregels die hybride draaien met groen gas mogelijk maken, terwijl de beschikbaarheid en continuïteit gegarandeerd blijven.” Daarbij gaat het volgens Van der Laan niet alleen om techniek, maar ook om goede afspraken met  netbeheerders over beschikbaar vermogen, inzetduur en gebruiksmomenten.

Restwarmte beter benutten

Naast flexibel energiegebruik ziet hij nog een tweede kans voor de sector: het benutten van restwarmte uit datacenters. “Servers produceren grote hoeveelheden warmte die nu vaak worden weggevoerd. Waarom zou je die niet inzetten voor het verwarmen van je eigen of omliggende bedrijfspanden of woningen?”

Het potentieel is groot, maar in de praktijk wordt slechts een deel van die restwarmte benut. Dat heeft enerzijds te maken met de hoge initiële kosten, maar ook met de infrastructuur, de lokale warmtevraag en de verdeling van verantwoordelijkheden en risico’s tussen partijen. “Zolang de businesscase onzeker is en het benodigde kapitaal voor warmtenetten niet  verstrekt wordt, blijven veel projecten steken in de ideeënfase,” aldus Van der Laan.

Nationale aanpak

Een afwachtende houding is een nationaal probleem, vindt de programmamanager. “Door (geo)politieke spanningen en onzekerheid over wet- en regelgeving kijken bedrijven de kat uit de boom. Maar ik ben ervan overtuigd dat flexibel energiebeheer uiteindelijk de norm gaat worden. We moeten wel.”

De roep om een sterke Europese digitale infrastructuur en cloud- en datacapaciteit neemt toe, merkt Van der Laan. “Dat vraagt om een andere manier van werken die groei mogelijk maakt door zo slim mogelijk om te gaan met het beschikbare elektriciteitsnet.”

Van der Laan zet zich samen met collega’s en partners actief in voor vernieuwing in de sector. “Achter de schermen werken netbeheerders, eigenaars van datacenters en de overheid samen aan kaders voor toekomstige datacenters en computerruimtes. Het doel is om eind dit jaar een nationale aanpak te presenteren voor de hele IT-infrastructuursector.”

Wachten is geen optie

Wat moet een organisatie nú in gang zetten om te kunnen voorzien in de energievraag van morgen? Dat is de kernvraag die Van der Laan wil beantwoorden tijdens het IT Infra event. “Organisaties die de komende vijf tot zeven jaar willen groeien, extra servers willen plaatsen of installaties willen elektrificeren, doen er verstandig aan hun toekomstige energievraag tijdig in kaart te brengen.”

Daarbij moeten zij niet alleen kijken naar het benodigde aansluitvermogen, maar ook naar hun belastingsprofiel, verbruikspieken en processen die flexibel kunnen worden gepland. Eigen energie-opwekking, batterijen, noodstroomvoorzieningen en samenwerking met gespecialiseerde energieadviseurs kunnen onderdeel zijn van die analyse.

Van der Laan: “Durf als bedrijf keuzes te maken over flexibel energiebeheer, restwarmte  en mogelijke samenwerking met netbeheerders en gespecialiseerde energieadviseurs. Wie daar vandaag mee begint en investeert in de toekomst, heeft straks meer opties dan organisaties die wachten tot de beperkingen van het net hen overvallen.”

Keynote van Bart van der Laan bezoeken

De keynote van Bart van der Laan is kosteloos te bezoeken tijdens IT Infra 2026. Dit event vindt plaats op woensdag 25 november 2026 in Congrescentrum 1931 in ’s-Hertogenbosch.  Meld je aan via de website.