Van VPN naar Zero Trust: een stapsgewijze aanpak voor OT

Ransomware, supply chain-aanvallen en strengere wetgeving zetten industriële organisaties onder druk om hun cyberweerbaarheid te vergroten. Daarbij valt steeds vaker de term Zero Trust. Maar hoe pas je een beveiligingsstrategie uit de IT-wereld toe in fabrieken waar beschikbaarheid en continuïteit vooropstaan?

Zero Trust draait om een eenvoudig principe: vertrouw nooit, verifieer altijd. Toegang wordt pas verleend nadat het account, apparaat, IP-adres en locatie zijn gecontroleerd – ook als het gaat om een intern netwerk. Organisaties die Zero Trust-principes toepassen in hun OT-architectuur zijn beter beveiligd tegen externe en interne dreigingen.

Het idee dat elke verbinding een potentieel gevaar vormt,  past goed bij moderne cyberdreigingen. Maar operationele technologie (OT) vraagt wel om een andere aanpak dan traditionele IT. Productielijnen, energiecentrales, waterzuiveringen en procesinstallaties moeten immers jarenlang stabiel draaien. Een software-update of nieuwe beveiligingsmaatregel heeft direct gevolgen voor productie en continuïteit. Daarom vraagt Zero Trust in OT om een pragmatische en stapsgewijze werkwijze.

De les van Colonial Pipeline

Dat OT-systemen een aantrekkelijk doelwit zijn voor cybercriminelen blijkt onder andere uit de ransomware-aanval in 2021op Colonial Pipeline, het grootste oliepijplijnbedrijf van de Verenigde Staten. Aanvallers kregen toegang tot het netwerk via een gecompromitteerd VPN-account zonder multifactor-authenticatie. Uit voorzorg werd de pijpleiding tijdelijk stilgelegd.

De gevolgen waren enorm: vliegtuigen bleven aan de grond, (school)bussen reden niet en mensen konden niet naar hun werk. De schade liep in de tientallen miljoenen.

Meer recent, in april 2026, waarschuwden Amerikaanse federale diensten voor een aan Iran gelieerde cyberdreiging tegen water- en afvalwatersystemen in de VS. Het gevaar kon net op tijd worden afgewend, maar de kwestie maakte opnieuw duidelijk hoe belangrijk het is om kritieke infrastructuren te beschermen tegen hackers. De vraag is daarom niet óf organisaties met Zero Trust aan de slag moeten, maar wat de meest effectieve aanpak is.

1. Begin bij operator- en engineerwerkplekken

Cyberaanvallers zoeken zelden direct de PLC- of DCS-controller op. Meestal maken zij gebruik van bestaande toegangspaden, zoals remote access-oplossingen, beheersystemen of gecompromitteerde accounts. Operator- en engineerwerkplekken vormen daarom het logische startpunt voor een Zero Trust-architectuur. Vanaf deze systemen worden HMI’s, SCADA-platformen, DCS-omgevingen en PLC’s beheerd. Een besmette engineering-laptop of gestolen account kan daardoor meer schade veroorzaken dan een kwetsbaarheid in het proces zelf.

Maatregelen zoals multifactor-authenticatie, individuele accounts, fijnmazige toegangsrechten en betere monitoring zijn relatief eenvoudig in te voeren. Ze geven organisaties direct meer grip op de toegang tot kritieke systemen, zonder dat de volledige OT-infrastructuur op de schop moet.

2. Beperk latere beweging door segmentatie

Wanneer gebruikers en werkplekken beter zijn beveiligd, verschuift de aandacht naar het netwerk. Netwerksegmentatie vormt een belangrijk onderdeel van Zero Trust. Het doel is eenvoudig: systemen mogen alleen communiceren als daarvoor een operationele noodzaak bestaat.

In de praktijk betekent dit een duidelijke scheiding tussen kantoor-IT, procesnetwerken en afzonderlijke productielijnen of installaties. Maar effectieve segmentatie gaat verder dan alleen het scheiden van netwerken. Een verpakkingslijn hoeft bijvoorbeeld niet automatisch toegang te hebben tot de PLC van een naastgelegen afvullijn. Evenmin is het nodig dat een HMI verbinding maakt met alle controllers binnen een fabriek.

Door uitsluitend noodzakelijke communicatie toe te staan volgens het need-to-know principe, wordt het voor aanvallers moeilijker om zich binnen een netwerk te verplaatsen. Juist deze beperking van laterale bewegingen is een van de belangrijkste veiligheidswinsten van een Zero Trust-architectuur.

3. Kijk kritisch naar remote access

Toegang op afstand door leveranciers en onderhoudspartijen is in industriële omgevingen onmisbaar. Tegelijk blijkt remote access in de praktijk vaak een zwakke schakel. Verouderde VPN-oplossingen, gedeelde accounts en beperkte logging maken het lastig om te controleren wie wanneer toegang had tot systemen.

Een Zero Trust-benadering sluit remote access niet uit, maar stelt er strengere eisen aan. Toegang moet tijdelijk, doelgericht en volledig traceerbaar zijn. Leveranciers krijgen uitsluitend toegang tot het systeem dat zij moeten onderhouden gedurende de afgesproken onderhoudsperiode.

Multifactor-authenticatie, centrale toegangsportalen en uitgebreide logging bieden bedrijven beter inzicht in activiteiten van externe partijen zonder de operationele flexibiliteit te beperken.

4. Bescherm kwetsbare legacy-systemen

Veel OT-omgevingen bevatten systemen die zijn ontworpen voordat cybersecurity een ontwerpcriterium werd.

Oudere PLC’s, HMI’s, analyzers en besturingscomponenten functioneren vaak uitstekend, maar ondersteunen moderne beveiligingsfuncties niet of nauwelijks. Vervanging is niet altijd haalbaar. Apparatuur moet soms 24/7 beschikbaar zijn, reserveonderdelen zijn schaars of de software draait op verouderde besturingssystemen.

In dergelijke situaties is het effectiever om beveiliging rondom het systeem te organiseren. Denk aan streng gecontroleerde toegang, beveiligde tussenlagen, netwerksegmentatie en continue netwerkmonitoring.

Hiermee ontstaat extra zicht op afwijkend gedrag, zelfs wanneer het legacy-systeem zelf nauwelijks beveiligingsmogelijkheden biedt.

5. Vergeet de menselijke factor niet

Technologie alleen is niet voldoende. Zero Trust slaagt pas wanneer cybersecurity, engineering, maintenance en operations samenwerken.

In de praktijk worden beveiligingsmaatregelen vaak omzeild wanneer deze het dagelijkse werk teveel vertragen. Dat risico is extra groot als operators en onderhoudstechnici onder tijdsdruk staan om snel beslissingen te nemen.

Training en uitleg op de werkvloer helpen bij het creëren van begrip. Ook is het van belang dat beveiligingsmaatregelen aansluiten bij de dagelijkse werkpraktijk. Engineers hoeven geen cybersecurityspecialisten te worden, maar ze moeten wel begrijpen waarom individuele accounts, gecontroleerde remote access en het melden van afwijkend gedrag bijdragen aan de veiligheid van het proces.

Zero Trust is een denkwijze

Voor industriële organisaties is Zero Trust geen spectaculaire nieuwe werkwijze. De grootste winst zit in relatief eenvoudige maatregelen: minder ongecontroleerde toegang, minder overmatige rechten en beter inzicht in netwerkverkeer.

Juist die stapsgewijze aanpak maakt Zero Trust geschikt voor OT. Het doel is niet om productieprocessen te vertragen door extra controles, maar om de invloed van incidenten te beperken. Zero Trust is dus geen eindbestemming, maar een praktische methode om cyberrisico’s beheersbaar te maken zonder de continuïteit, veiligheid en betrouwbaarheid van industriële processen in gevaar te brengen.

Bron: Implementing Zero Trust in Operational Technology: A Practical Case Study

Gerelateerde events

FHI organiseert diverse bijeenkomsten en events waar je meer leert over cybersecurity en OT.

• World of Technology & Science (WoTS): 22 t/m 25 september 2026
• Industrial Cyber Security event: 29 oktober 2026

Toegang tot de events en presentaties is gratis na registratie.