Duurzaamheid en vergroening van de laboratoriumwereld

Op dinsdag 22 september vond tijdens de World of Industry, Technology and Science (WoTS), georganiseerd door de FHI, de workshop duurzaamheid en vergroening in het lab plaats. Een inspirerend uur, ingeleid door Renate Kat (Green Labs NL) en bijgestaan door collega’s Aram de Haas en Joep Sprangers. Er moest ook gewerkt worden door de deelnemers.

Community van laboratoriumwerkers

Green Labs Nl is een groeiende community van kenniswerkers in de laboratoriumwereld die ideeën met elkaar uitwisselen over verduurzaming in het lab. En, centraal in de missie van Green Labs NL staat het inbedden van duurzame praktijken in de werkzaamheden. De organisatie dicht zichtzelf nog een derde belangrijke taak toe, namelijk educatieve activiteiten organiseren (zoals deze workshop) en daarmee duurzaamheid onder de aandacht te brengen van eenieder die in Nederlandse laboratoria werkt.

Inkoop als belangrijke factor

Renate opende de workshop met een introductie op het thema. Uit onderzoek blijkt dat de inkoop door labs de grootste impact heeft op lab emissies. En met grote voorsprong op bijvoorbeeld reizen, elektra, koelsystemen of transport. Een projectteam van Green Labs NL, gepubliceerd in 2026 door Joep Sprangers, heeft in kaart gebracht welke inkoop de grootste voetafdruk genereert. Opvallend: de top twaalf in deze lijst, waaronder kweekflesjes, pipetten, handschoenen en centrifugebuizen, is verantwoordelijk voor 80% van de emissies van een lab! De projectgroep heeft via machine learning models alle inkoopdata van Nederlandse universitaire ziekenhuizen in kaart gebracht. Een totaal van 186 producten verdeeld over 78 categorieën werd gerapporteerd en de impact bepaald met behulp van de Ecoinvent database.

Reductie strategieën

Om te komen tot reductie van de emissie van laboratoria gaf Renate aan dat er meerdere strategieën zijn. Zo kan een lab kijken naar niet meer gebruiken van bepaalde materialen of denken over alternatieven. Reductie van de aan te schaffen materialen, hergebruik of herontwerp van een product of proces vormen andere mogelijkheden. Op het green science festival, georganiseerd door Green Labs NL (gehouden in mei dit jaar), was dit een groot onderwerp en bedrijven en instellingen uit de labwereld discussieerden mee. Uitgangspunt om te komen tot een groenere branch is “een business model waarin de stakeholders in een bepaald productieproces vanuit verschillend perspectief, met verschillende kennis en diverse approaches, samenwerken om circulair-economische doelen te bereiken”, aldus dr Maike Tietschert, werkzaam bij de Erasmus Universiteit Rotterdam en betrokken geweest bij de opzet van de workshop. Nu wordt nog te veel gekeken op een lineaire manier, namelijk van producent via leverancier en klant naar afval management. De nieuwe situatie vraagt veel meer om een ‘laterale’ samenwerking, waarbij er veel interactie tussen alle actoren is (Berlin, 2022). Door crosstalk tussen stakeholders kunnen ook leemtes gevonden worden waar startups iets kunnen betekenen. Renate lichtte nog een specifiek voorbeeld toe, waarna de aanwezigen aan de slag konden met een gerichte opdracht.

Stakeholders en circulaire systemen

Aangezien er veel te halen valt bij een duurzamer inkoopbeleid, werd door Renate een opdracht ingeleid die het inkoopnetwerk centraal stelde. Deelnemers dienden na te denken en met elkaar te praten over de diverse stakeholders betrokken bij inkoopprocessen. Is iemand van het lab zich bewust van de hoeveelheden die ingekocht worden? Hoe vinden de afvalstromen plaats, is er recycling mogelijk? Kan de leverancier misschien een aanpassing maken aan het product zodat het duurzamer wordt? Zien we zaken over het hoofd? Wat is laaghangend fruit? De rol van innovatie mocht hierbij niet over het hoofd worden gezien. Veel overwegingen dus om in deze opdracht door middel van inkoop samenwerking tot een werkelijk circulair systeem te komen.

Van cleaning van centrifugebuizen tot shredding van handschoenen

In groepen van vijf à zes personen werd gediscussieerd gemaakt naar aanleiding van een zelf gekozen onderwerp. Zo werd door een groep gekeken naar multiwell plates waarbij dertien actoren geïdentificeerd werden. Er werd gepraat over de invloed van coating op hergebruik. En mogelijk kan het coating proces duurzamer gemaakt worden. Een andere groep hield zich bezig met centrifugebuizen. Deze zouden terug kunnen naar glas, zoals in the old days. Maar daarbij spelen natuurlijk quality checks een grote rol. Er werden hier zo’n tien actoren in kaart gebracht. Twee groepen keken naar pipetpunten en het mogelijke hergebruik daarvan. De groepen kwamen op zes tot twaalf actoren uit. Hergebruik staat hier centraal en er zijn al systemen op de markt om het hergebruik mogelijk te maken. Maar het blijft een complexe omschakeling. Twee andere groepen hielden zich bezig met handschoenen en bloedbuisjes. Een belangrijke vaststelling bij de handschoenen was dat leveranciers goed moeten weten hoe een onderzoeker werkt, omdat er met die kennis veel te winnen valt. Vallen handschoenen te hergebruiken of moeten ze ‘geshredderd’ worden om te recyclen? Hoe verwerken we deze dan en via welke afvalstroom? De bloedbuizen blijken een complex netwerk met zich mee te brengen van wel veertien actoren. Er werd vastgesteld dat educatie van alle betrokkenen een belangrijk aspect is. Een laatste groep hield zich bezig met de mogelijkheid om een recycling plant’ in het ziekenhuis te organiseren. De groep identificeerde acht mogelijke actoren bij het verhaal.

Een vervolg op 25 maart 2027

Na het plenaire rondje langs de discussiegroepen werd de sessie afgesloten door Renate en volgden nog een paar slotopmerkingen van Wendy Debets, branchemanager FHI. Zij gaf aandacht aan de expertgroep duurzaamheid van de FHI. In deze groep hebben vijftien vooroplopende bedrijven zitting. Deze groep probeert de toon te zetten op vergroening in de labs en een goed voorbeeld te vormen voor andere instellingen en bedrijven. De groep heeft een eigen platform, waarop kennis en best practices gedeeld worden. Daarnaast organiseren zij workshops delen nieuwe richtlijnen op het gebied van duurzaamheid. Wendy maakte de deelnemers aan de workshop attent op de datum van 25 maart 2027: dan vindt een grote bijeenkomst plaats georganiseerd door de FHI, die geheel in het teken zal staan van op het gebied van duurzaamheid. Een belangrijk moment om een volgende stap richting een duurzamere laboratorium branche te komen.